Mỗi dịp Tết đến xuân về, người Việt ta lại nô nức rủ nhau đi lễ chùa, đi hái lộc. Hình ảnh những cành lá xanh non mơn mởn được mang về nhà trong thời khắc giao thừa thiêng liêng đã trở thành nét đẹp văn hóa. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ hái lộc đầu năm thực sự là gì, nguồn gốc từ đâu và những điều kiêng kỵ. Bài viết dưới đây của Quà tặng ASAMA sẽ giúp bạn giải đáp những thắc mắc trên.
Hái lộc đầu năm là gì?
Trước khi đi sâu vào các nghi thức, chúng ta cần hiểu rõ khái niệm hái lộc đầu năm. Theo cách hiểu dân gian truyền thống, “lộc” ở đây mang hai tầng ý nghĩa.
- Về mặt nghĩa đen, “hái lộc” là hành động ngắt cành cây nhỏ, thường là những cành có chồi non, búp mới nhú hoặc lá xanh tươi vào thời điểm giao thừa hoặc sáng sớm mùng 1 Tết. Những cành cây này thường được hái ở đền, chùa, miếu hoặc những nơi linh thiêng, có sinh khí tốt.
- Về mặt nghĩa bóng, chữ “Lộc” trong văn hóa Á Đông đồng âm với “Tài Lộc”, “Bổng Lộc”. Do đó, hành động hái lộc đầu năm tượng trưng cho việc rước những điều may mắn, tốt đẹp, sự sinh sôi nảy nở của đất trời về với gia đình mình.
Người xưa quan niệm rằng, nếu hái được cành lộc đẹp, tươi tốt thì năm đó gia chủ sẽ làm ăn phát đạt, con cái thuận hòa, vạn sự hanh thông.
Nguồn gốc của tục lệ hái lộc đầu năm
Phong tục hái lộc đầu năm đã tồn tại từ rất lâu đời trong văn hóa Việt Nam. Có nhiều giai thoại giải thích về nguồn gốc của tập tục này, nhưng phổ biến nhất là câu chuyện liên quan đến các Vua Hùng.
- Tương truyền, vào một ngày đầu xuân, Vua Hùng đã triệu tập các con lại và phán rằng: “Nay các con đã khôn lớn, ta muốn các con đi dạy dân làm ăn, trấn giữ các nơi”. Các con nghe lệnh vua cha, tản đi các vùng miền để giúp dân, dựng nước.
- Trước khi đi, Vua Hùng dặn dò và trao cho mỗi người một cành lộc nhỏ, xem như là bùa hộ mệnh, là phước lành của vua cha và đất trời ban tặng, cầu mong cho các con đi đường bình an, công thành danh toại.
- Từ đó, người dân coi việc nhận cành lá non đầu xuân như là nhận phước lành từ các bậc bề trên, từ thần linh.
Trải qua hàng ngàn năm lịch sử, phong tục hái lộc đầu năm vẫn được gìn giữ và trở thành một phần linh hồn của Tết Nguyên Đán.
Ý nghĩa của việc hái lộc đầu năm
Không ngẫu nhiên mà tục hái lộc đầu năm lại có sức sống bền bỉ đến vậy. Đằng sau hành động đơn giản ấy là những tầng ý nghĩa nhân văn và tâm linh sâu sắc.
- Rước may mắn và xua đuổi điều xui xẻo
Ý nghĩa lớn nhất của hái lộc đầu năm chính là mang may mắn về nhà. Cành lộc được hái ở chốn linh thiêng, vào thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, được xem là hội tụ linh khí của đất trời.
Đem cành lộc về cắm trên bàn thờ gia tiên giống như việc đem ánh sáng, sinh khí vào nhà, giúp xua tan đi những u ám, xui xẻo của năm cũ.
- Ước vọng về sự sinh sôi, phát triển
Mùa xuân là mùa của sự sống, cây cối đâm chồi nảy lộc. Hình ảnh chồi non mơn mởn trên cành cây tượng trưng cho sức sống mãnh liệt, sự vươn lên và phát triển không ngừng.
Do đó, hái lộc đầu năm còn gửi gắm ước vọng của con người về một năm mới dồi dào sức khỏe, con đàn cháu đống, mùa màng bội thu và sự nghiệp thăng tiến.
- Giáo dục về lòng biết ơn và hướng thiện
Khi đi hái lộc đầu năm, tâm thế của con người thường hướng về những điều thiện lành. Chúng ta đến chùa, lễ Phật, cầu nguyện rồi mới xin lộc.
Quá trình này giúp con người tĩnh tâm, gột rửa những toan tính đời thường và hướng đến những giá trị tinh thần cao đẹp. Đó cũng là dịp để con cháu nhớ về tổ tiên, nguồn cội.
Thời điểm vàng để hái lộc đầu năm
Việc chọn đúng thời điểm để hái lộc đầu năm cũng vô cùng quan trọng, quyết định đến “chất lượng” của lộc mà bạn mang về.
Đêm giao thừa
Đây là thời điểm phổ biến nhất. Ngay sau khoảnh khắc pháo hoa nổ, đánh dấu sự chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, người dân thường đổ về các đình, chùa để thắp hương và hái lộc đầu năm. Lúc này, đất trời giao hòa, vạn vật đổi mới, được cho là thời điểm linh thiêng nhất để xin lộc thánh thần.
Sáng sớm mùng 1 Tết
Nếu không đi được vào đêm giao thừa, sáng sớm mùng 1 Tết cũng là thời điểm rất tốt để hái lộc đầu năm.
- Lúc này không khí trong lành, cây cối còn đọng sương mai, tâm hồn con người cũng thư thái nhất. Việc xuất hành đầu năm kết hợp với hái lộc sẽ mang lại cảm giác nhẹ nhàng, an lạc cho cả năm.
- Cần lưu ý rằng, dù bạn chọn hái lộc đầu năm vào thời điểm nào, thì điều quan trọng nhất vẫn là cái tâm thành kính. Đừng vì tranh giành thời gian mà xô đẩy, chen lấn, làm mất đi sự trang nghiêm của nghi lễ.
Thông tin thêm tại bài viết: Mùng 1 Tết nên làm gì để cả năm may mắn, vạn sự như ý?
Hướng dẫn hái lộc đầu năm đúng cách để cả năm may mắn
Rất nhiều người lầm tưởng rằng cứ bẻ cành cây to, nhiều lá là nhiều lộc. Đây là quan niệm sai lầm dẫn đến việc phá hoại cảnh quan. Để hái lộc đầu năm đúng cách và văn minh, bạn cần tuân thủ những nguyên tắc sau:
- Chọn loại cây để hái lộc
Không phải cây nào cũng thích hợp để hái lộc đầu năm. Theo phong thủy và kinh nghiệm dân gian, bạn nên chọn những loại cây sau:
- Cây Sung: Tượng trưng cho sự sung túc, đủ đầy.
- Cây Sanh, Cây Si: Tượng trưng cho sự sinh sôi, nảy nở.
- Cây Đa: Tượng trưng cho sự trường thọ, vững chãi.
- Cây Mai, Cây Đào: Tượng trưng cho phú quý, may mắn (thường hái tại vườn nhà).
Tuyệt đối tránh hái lộc đầu năm ở những cây có gai nhọn (trừ một số loại cây đặc thù phong thủy), cây có nhựa độc hoặc cây đang héo úa. Cành lộc đẹp là cành nhỏ, có cả lá non, chồi và nếu có thêm hoa hoặc quả nhỏ thì càng tốt.
- Cách hái lộc nhẹ nhàng
Hái lộc đầu năm là hái một cành rất nhỏ (chỉ bằng ngón tay út). Bạn nên chọn một cành nhỏ ở vị trí khuất, không làm ảnh hưởng đến thế cây hay sự phát triển chung của cây. Cần bẻ nhẹ nhàng, tránh tước vỏ cây gây hại cho cây mẹ.
Hành động phá cây, bẻ cành lớn, cưa cây mang về không gọi là hái lộc đầu năm, mà là phá hoại môi trường và tài sản chung. Hành động này sẽ tạo nghiệp xấu ngay đầu năm mới, hoàn toàn đi ngược lại ý nghĩa cầu may.
- Tâm thế khi hái lộc
Trước khi hái lộc đầu năm, bạn nên vào đền chùa thắp hương, khấn vái thành tâm. Hãy cầu nguyện cho quốc thái dân an, gia đình hạnh phúc, cha mẹ mạnh khỏe. Sau đó mới ra khuôn viên để xin lộc. Khi hái, hãy thầm xin thần linh, thổ địa cho phép mình được thỉnh lộc về nhà. Sự xin phép này thể hiện sự tôn trọng đối với vạn vật.
- Cách xử lý cành lộc khi mang về nhà
Sau khi hái lộc đầu năm xong, bạn mang cành lộc về nhà và cắm vào bình hoa hoặc treo trước hiên nhà, đặt trên bàn thờ gia tiên. Cần thay nước thường xuyên để cành lộc tươi lâu. Đến khi cành lộc khô héo, bạn không nên vứt vào thùng rác bẩn mà nên hóa (đốt) đi hoặc bỏ vào gốc cây sạch sẽ để lộc quay về với đất.
Những điều đại kỵ cần tránh khi đi hái lộc
Để việc hái lộc đầu năm thực sự mang lại cát tường, bạn cần tuyệt đối tránh những điều kiêng kỵ sau đây:
- Không hái lộc ở những nơi âm khí nặng:
Tránh hái lộc đầu năm ở những cây mọc gần mộ phần, bệnh viện, hay những nơi hoang vắng, tối tăm. Người xưa quan niệm những nơi này âm khí nặng, vong linh có thể trú ngụ trên cây. Nếu hái cành cây ở đó mang về nhà chẳng khác nào rước vong, rước xui xẻo vào nhà.
- Không hái cành lá héo úa, sâu bệnh:
Cành lộc tượng trưng cho sức sống. Nếu bạn hái lộc đầu năm mà chọn phải cành héo, lá sâu, gãy nát thì đó là điềm báo của sự tàn lụi, bệnh tật và thất bát. Hãy quan sát thật kỹ dưới ánh đèn hoặc ánh sáng ban mai để chọn cành tươi tốt nhất.
- Không tranh giành, xô đẩy:
Cửa chùa là chốn thanh tịnh. Việc tranh giành, cãi vã để hái lộc đầu năm sẽ làm mất đi phúc phần của bạn. Một cành lộc nhỏ nhưng được hái với tâm an lạc sẽ quý hơn ngàn lần cành lộc to mà phải giành giật mới có được.
- Không mang lộc vào phòng ngủ:
Cành lộc sau khi hái về nên được đặt ở những nơi trang trọng như phòng khách, bàn thờ. Tuyệt đối không mang vào phòng ngủ hay những nơi riêng tư, thiếu trang nghiêm.
Các hình thức “rước lộc” khác thay thế cho hái lộc đầu năm
Nếu bạn lo ngại việc hái lộc đầu năm có thể gây hại cho cây cối hoặc không thuận tiện để đi xa, bạn có thể tham khảo các hình thức rước lộc khác cũng rất linh nghiệm và ý nghĩa:
- Mua muối đầu năm
“Đầu năm mua muối, cuối năm mua vôi”. Muối có tác dụng trừ tà, tẩy uế và mang lại sự mặn mà trong các mối quan hệ gia đình. Mua một bát muối đầy vào sáng mùng 1 Tết cũng là một cách rước lộc, cầu mong sự bình yên và gắn kết.
- Xin chữ thư pháp
Thay vì hái lộc đầu năm bằng cành lá, nhiều người chọn đi xin chữ ông đồ. Những nét chữ rồng bay phượng múa mang nội dung như: Phúc, Lộc, Thọ, Tâm, Đức, Nhẫn… treo trong nhà không chỉ đẹp mà còn là lời nhắc nhở bản thân sống tốt, hướng thiện. Đây là “lộc chữ”, mang ý nghĩa tri thức và văn hóa.
- Mua lửa (bật lửa, diêm)
Lửa tượng trưng cho sự ấm áp, may mắn và nhiệt huyết. Mua một chiếc bật lửa hoặc bao diêm vào đầu năm mới cũng là cách để “giữ lửa” cho gia đình, cầu mong công việc làm ăn luôn hồng phát.
Những câu hỏi thường gặp về hái lộc đầu năm
Dưới đây là giải đáp cho những thắc mắc phổ biến nhất xoay quanh chủ đề hái lộc đầu năm:
Có nên hái lộc ở cây Mai, cây Đào nhà mình không?
Hoàn toàn được.
- Cây trong nhà do chính tay gia chủ chăm sóc nên mang dương khí của gia đình. Hái lộc đầu năm từ cây nhà mình tượng trưng cho việc thụ hưởng thành quả lao động của chính mình, rất tốt và ý nghĩa.
- Khi hái lộc nhà, bạn không cần bẻ cả cành lớn. Chỉ cần chọn chồi non, búp lá hoặc bông hoa đẹp nhất, ngắt nhẹ nhàng và đặt lên bàn thờ gia tiên là đã đủ trọn vẹn ý nghĩa tâm linh
Hái lộc xong có được cho người khác không?
- Lộc là phước phần của riêng người xin. Khi bạn đã cất công đi hái lộc đầu năm, đó là lộc của bạn và gia đình bạn. Bạn không nên tặng lại cành lộc đó cho người khác vì dân gian quan niệm như vậy là “tán lộc”, mang may mắn của mình cho đi.
- Cành lộc bạn hái đã hấp thụ khí của nơi bạn sống hoặc nơi bạn thành tâm cầu khấn. Khi chuyển sang một không gian khác, sự chênh lệch về khí trường có thể khiến cành lộc nhanh héo hoặc không mang lại tác dụng phong thủy như mong muốn
Đi hái lộc có cần xem tuổi không?
- Việc hái lộc đầu năm chủ yếu dựa vào tâm thành và thời điểm xuất hành (giờ hoàng đạo). Tuy nhiên, nếu bạn kỹ tính, có thể xem hướng xuất hành hợp tuổi để chuyến đi thêm phần thuận lợi.
- Nhưng nhìn chung, ai cũng có thể đi hái lộc mà không quá câu nệ chuyện tuổi tác. Thay vì lo lắng xem tuổi mình có hợp để đi hái lộc không, bạn hãy chuẩn bị bộ trang phục chỉnh tề, tâm thế hoan hỉ và chọn giờ xuất hành đẹp.
Lời kết
Hái lộc đầu năm là nét đẹp văn hóa tâm linh đáng trân trọng của người Việt. Tuy nhiên, để phong tục này mãi đẹp và trường tồn, mỗi chúng ta cần có ý thức khi thực hiện. Hãy hái lộc đầu năm bằng cái tâm trong sáng và đôi tay nhẹ nhàng.
Hy vọng qua bài viết này, bạn đã hiểu rõ hơn về ý nghĩa, nguồn gốc cũng như cách thức hái lộc đầu năm sao cho đúng đắn và văn minh nhất. ASAMA chúc bạn và gia đình một năm mới An Khang Thịnh Vượng, Vạn Sự Như Ý và luôn đong đầy Tài Lộc!
Thông tin liên hệ:
- CÔNG TY TNHH SẢN XUẤT THƯƠNG MẠI ASAMA VN
- Đ/c: 4/11A, Ấp 4, Xã Xuân Thới Sơn, TP. Hồ Chí Minh
- Hotline: 0345.848.386 | Email: info@asamahelmet.vn
