Tuần lộc là gì? 9 sự thật về “cỗ xe bay” của ông già Noel

Mỗi dịp Giáng sinh về, hình ảnh ông già Noel cưỡi cỗ xe bay lướt qua bầu trời đêm đã trở thành biểu tượng kinh điển trong tâm trí nhiều người. Và dĩ nhiên, cỗ xe ấy không thể hoạt động nếu thiếu đi những chú tuần lộc. Bài viết này sẽ là cuốn bách khoa toàn thư chi tiết nhất để Quà tặng ASAMA giúp bạn giải mã tuần lộc là gì và bật mí 9 sự thật về loài vật này mà có thể bạn chưa từng nghe tới.

Tuần lộc là gì?

Chúng ta cần hiểu rõ bản chất sinh học của loài vật này.

Định nghĩa và tên gọi khoa học

Tuần lộc (tên tiếng Anh là Reindeer hoặc Caribou ở Bắc Mỹ) là một loài thuộc họ Hươu nai (Cervidae), sinh sống chủ yếu ở các vùng Bắc Cực, cận Bắc Cực, các vùng lãnh nguyên, rừng phương bắc và vùng núi của Bắc Âu, Siberia và Bắc Mỹ.
Tên khoa học là Rangifer tarandus. Điểm đặc biệt nhất khiến chúng khác biệt hoàn toàn so với các người anh em họ hàng như hươu hay nai, đó là khả năng thích nghi tuyệt đỉnh với môi trường băng giá khắc nghiệt.
Cơ thể của tuần lộc được thiết kế như một cỗ máy sinh học hoàn hảo để chống lại cái lạnh âm hàng chục độ C.

Tuần lộc là con gì — Tuần lộc là loài động vật sống ở Bắc Cực

Đặc điểm ngoại hình độc đáo

Tuần lộc trưởng thành có kích thước khá đồ sộ. Con đực có thể nặng từ 150kg đến 300kg, trong khi tuần lộc cái nhỏ hơn, dao động khoảng 80kg đến 120kg.
Bộ lông của tuần lộc là một kiệt tác của tạo hóa. Nó bao gồm hai lớp: lớp lông tơ dày mịn bên trong để giữ nhiệt và lớp lông mao rỗng bên ngoài..
Và tất nhiên, không thể không nhắc đến bộ móng guốc đặc biệt. Vào mùa hè, móng của chúng trở nên xốp và mềm để bám vào nền đất ẩm ướt của vùng lãnh nguyên.
Nhưng khi mùa đông đến, móng co lại, để lộ vành móng sắc nhọn giúp chúng bám chặt vào băng tuyết trơn trượt và dùng để đào bới tìm thức ăn dưới lớp tuyết dày.

Đặc điểm ngoại hình độc đáo của tuần lộc — Nhờ lớp lông dày mà tuần lộc có thể sống ở Bắc Cực

Phân biệt Tuần lộc, Nai sừng tấm và Hươu

Nhiều người vẫn lầm tưởng tuần lộc chính là nai sừng tấm hoặc đơn giản gọi chung là hươu. Tuy nhiên, đây là những loài hoàn toàn khác nhau.

Về kích thước: Nai sừng tấm (Moose) là “gã khổng lồ” thực sự, cao lớn và đồ sộ hơn nhiều so với tuần lộc. Trong khi đó, các loài hươu thông thường (Deer) thường nhỏ nhắn và thanh mảnh hơn.
Về bộ sừng: Đây là đặc điểm dễ nhận biết nhất. Sừng của nai sừng tấm có dạng phiến liền (giống bàn tay xòe ra), còn sừng của tuần lộc phân nhánh phức tạp và dài. Chúng là loài duy nhất trong họ hươu nai mà cả con đực và con cái đều mọc sừng. Ở các loài hươu khác, chỉ con đực mới có đặc quyền này.
Về môi trường sống: Hươu thích sống ở rừng ôn đới, nai sừng tấm thích vùng đầm lầy và rừng rậm, còn tuần lộc là “chúa tể” của vùng băng tuyết lạnh giá.

Phân biệt tuần lộc, nai sừng tấm và hươu — Sự khác biệt của tuần lộc và các loài động vật khác

9 sự thật về loài tuần lộc đời thực và truyền thuyết

Những sự thật dưới đây là sự kết hợp giữa nghiên cứu khoa học và những câu chuyện thú vị, giúp bạn có cái nhìn hoàn toàn mới.

Sự thật 1: Tuần lộc của ông già Noel 99% là… con cái!

Đây có lẽ là cú “plot twist” lớn nhất mọi thời đại. Theo truyền thống, chúng ta thường nghĩ Dasher, Dancer hay Rudolph là những “chàng trai” mạnh mẽ. Nhưng sinh học lại nói khác.
Chu kỳ rụng sừng của chúng diễn ra như sau: Con đực thường rụng sừng vào đầu tháng 12, ngay sau mùa giao phối kết thúc. Trong khi đó, con cái lại giữ bộ sừng của mình suốt mùa đông và chỉ rụng sau khi sinh con vào mùa xuân.
Vì ông già Noel đi phát quà vào đêm 24/12, và trong tất cả các hình ảnh mô tả, những chú tuần lộc kéo xe đều có bộ sừng sừng sững, oai vệ. Do đó, theo logic sinh học, đội quân kéo xe này chỉ có thể là những “cô gái” dũng mãnh.

Tuần lộc của ông già noel là đực hay cái — Tuần lộc của ông già noel đều là con cái

Sự thật 2: Mắt của tuần lộc đổi màu theo mùa

Vào mùa hè, khi vùng Bắc Cực luôn tràn ngập ánh sáng (hiện tượng ban ngày vùng cực), mắt của chúng có màu vàng nâu (golden). Màu này giúp chúng phản xạ ánh sáng mặt trời gay gắt.
Nhưng khi mùa đông đến, bóng tối bao trùm vĩnh cửu, mắt của tuần lộc chuyển sang màu xanh dương đậm (deep blue). Sự thay đổi này xảy ra ở lớp tapetum lucidum phía sau võng mạc.
Màu xanh giúp mắt chúng nhạy cảm hơn với ánh sáng cực tím (UV), cho phép chúng nhìn rõ trong bóng đêm và phát hiện kẻ thù cũng như thức ăn (địa y) nổi bật trên nền tuyết trắng – những thứ mà mắt người hoàn toàn không thấy được.

Mắt tuần lộc có đổi màu không — Mắt tuần lộc có thể đổi màu theo mùa

Sự thật 3: Chiếc mũi đỏ của Rudolph có cơ sở khoa học

Câu chuyện về chú tuần lộc Rudolph với chiếc mũi đỏ phát sáng thường bị coi là chuyện cổ tích hư cấu. Nhưng các nhà khoa học Hà Lan và Na Uy đã phát hiện ra một điều thú vị.
Mũi của chúng có mật độ mạch máu cực kỳ dày đặc, cao hơn 25% so với con người. Các mạch máu này giúp cung cấp oxy và quan trọng hơn là điều hòa thân nhiệt, giữ ấm cho vùng mũi khi chúng hít thở không khí lạnh buốt.
Khi vận động mạnh (như kéo xe chẳng hạn), lượng máu dồn về mũi nhiều hơn, khiến mũi chúng thực sự ửng đỏ qua camera nhiệt. Vì vậy, chiếc mũi đỏ của Rudolph không hẳn là phép thuật, nó là minh chứng cho một hệ thống sưởi ấm sinh học tuyệt vời.

Tuần lộc mũi đỏ — Chú tuần lộc duy nhất có mũi đỏ

Sự thật 4: “Đầu gối” biết phát ra tiếng động

Nếu bạn nghe thấy tiếng “lách cách, lách cách” khi một đàn tuần lộc đi qua, đừng nghĩ rằng xương khớp chúng có vấn đề.
Thực tế, đầu gối của chúng có một loại gân đặc biệt trượt qua xương mỗi khi bước đi, tạo ra tiếng kêu lách cách đặc trưng. Âm thanh này đóng vai trò như một tín hiệu định vị (tương tự sóng siêu âm nhưng ở dạng cơ học).
Trong những trận bão tuyết mù mịt, khi tầm nhìn bằng không, tiếng lách cách này giúp chúng giữ được đội hình, không bị lạc nhau. Có thể nói, đây là “đèn xi-nhan” bằng âm thanh của loài vật này.

Đầu gối của loài tuần lộc có phát ra tiếng động không — Đầu gối của loài tuần lộc phát ra tiếng động khi chúng di chuyển

Sự thật 5: Tuần lộc có tốc độ rất nhanh

Đừng để vẻ ngoài có vẻ chậm chạp đánh lừa bạn. Tuần lộc sơ sinh có thể đứng dậy chỉ sau vài phút chào đời và chạy theo mẹ sau 90 phút. Khi trưởng thành, chúng có thể chạy với vận tốc lên tới 80km/h khi bị truy đuổi. Quan trọng hơn là sức bền.
Loài tuần lộc Bắc Mỹ thực hiện những cuộc di cư trên cạn dài nhất trong thế giới động vật có vú, với quãng đường lên tới 5.000km mỗi năm. Với sức bền này, việc kéo xe đi vòng quanh thế giới trong một đêm (dù là truyền thuyết) cũng phần nào lấy cảm hứng từ khả năng di chuyển phi thường của chúng.

Sự thật 6: Thực đơn “khắc khổ” nhưng giàu năng lượng

Tuần lộc ăn gì để sống giữa băng tuyết? Món ăn khoái khẩu nhất của chúng là “Rêu tuần lộc” (Reindeer Lichen) – thực chất là một loại địa y.
Loài địa y này rất giàu carbohydrate, cung cấp năng lượng khổng lồ giúp chúng sản sinh nhiệt lượng. Tuần lộc là loài động vật có vú duy nhất có khả năng tiêu hóa địa y nhờ vào một loại enzyme đặc biệt trong dạ dày (enzyme lichenase).
Chúng dùng khứu giác nhạy bén để đánh hơi thấy địa y nằm sâu dưới lớp tuyết 60cm và dùng móng guốc sắc bén để đào lên.

Tuần lộc ăn gì để sống — Tuần lộc ăn địa y để sống

Sự thật 7: Sữa tuần lộc bổ dưỡng hơn sữa bò gấp nhiều lần

Nếu bạn có cơ hội nếm thử sữa tuần lộc, bạn sẽ thấy nó đặc quánh như kem. Sữa chứa khoảng 22% chất béo và 10% protein, cao hơn rất nhiều so với sữa bò (chỉ khoảng 3-4% chất béo).
Lượng dưỡng chất dồi dào này là cần thiết để tuần lộc con phát triển thần tốc trong mùa hè ngắn ngủi ở Bắc Cực, tích lũy đủ lớp mỡ dày để sống sót qua mùa đông sắp tới.

Sữa tuần lộc có tốt không — Sữa tuần lộc thực chất tốt hơn sữa bò

Sự thật 8: Giấc ngủ kỳ lạ của tuần lộc

Làm sao để vừa nhai lại thức ăn, vừa ngủ, vừa cảnh giác kẻ thù? Tuần lộc có khả năng này. Khi chúng đang đứng yên và nhai cỏ, não bộ của chúng thực sự đang được nghỉ ngơi và hồi phục.
Cơ chế “ngủ trong khi ăn” này giúp chúng tối ưu hóa thời gian, vừa nạp năng lượng vừa nghỉ ngơi trong những ngày hè vùng cực khi mặt trời không bao giờ lặn và chúng cần ăn liên tục.

Cơ chế đặc biệt của loài tuần lộc — Loài tuần lộc có thể vừa ăn vừa ngủ

Sự thật 9: Tên gọi của 9 chú tuần lộc nổi tiếng

Cuối cùng, không thể không nhắc đến “biệt đội” nổi tiếng nhất thế giới. Ban đầu, trong bài thơ “A Visit from St. Nicholas” (1823), chỉ có 8 chú tuần lộc:

Dasher (Người lao nhanh)
Dancer (Vũ công)
Prancer (Người nhảy múa)
Vixen (Ma nữ/Hồ ly – tên nữ tính nhất)
Comet (Sao chổi)
Cupid (Thần tình yêu)
Donner (Sấm – tiếng Đức)
Blitzen (Chớp – tiếng Đức)

Mãi đến năm 1939, chú tuần lộc thứ 9 là Rudolph mới xuất hiện trong một câu chuyện quảng cáo của Montgomery Ward, và nhanh chóng trở thành thủ lĩnh nhờ chiếc mũi đỏ dẫn đường trong đêm bão tuyết.

Sự thật về 9 chú tuần lộc của ông già noel — Các chú tuần lộc của ông già noel đều có tên riêng

Tuần lộc và mối quan hệ gắn bó với con người

Không chỉ là biểu tượng của Giáng sinh, chúng còn đóng vai trò sống còn đối với các dân tộc bản địa ở vùng Bắc Cực như người Sami (Bắc Âu), người Nenets (Nga) hay người Inuit.

Nguồn sống của người bản địa

Đối với người Sami, tuần lộc không chỉ là vật nuôi mà là linh hồn của cuộc sống. Họ chăn thả chúng theo hình thức bán hoang dã. Tuần lộc cung cấp mọi thứ: thịt để ăn, da để may quần áo và lều (lavvu), sừng và xương để làm công cụ, và sức kéo để di chuyển trên tuyết.
Có thể nói, nếu không có tuần lộc, con người khó có thể định cư và tồn tại ở những vùng đất khắc nghiệt này hàng ngàn năm qua.

Tình trạng bảo tồn hiện nay

Dù số lượng tuần lộc trên thế giới vẫn còn khá lớn, nhưng chúng đang đối mặt với nhiều thách thức. Biến đổi khí hậu là kẻ thù số một. Khi nhiệt độ tăng lên, thay vì tuyết rơi xốp, mưa sẽ rơi xuống và đóng băng lại thành lớp băng cứng trên mặt đất.
Lớp băng này ngăn cản chúng đào bới để tìm địa y, dẫn đến tình trạng chết đói hàng loạt ở một số quần thể. Bảo vệ tuần lộc không chỉ là bảo vệ một biểu tượng văn hóa, mà là bảo vệ sự cân bằng sinh thái của cả vùng Bắc Cực rộng lớn.

Ý nghĩa của tuần lộc đối với con người là gì — Tuần lộc vừa là nguồn sống của người bản địa vừa là biểu tượng ngày noel

Lời kết

Tuần lộc không chỉ là những nhân vật hoạt hình dễ thương trên TV hay những món đồ trang trí lấp lánh trên cây thông. Chúng là những sinh vật kiên cường, sở hữu những đặc điểm sinh học kỳ diệu để chinh phục những vùng đất lạnh giá nhất hành tinh. Hy vọng qua bài viết này, ASAMA đã giúp bạn hiểu rõ về tuần lộc và bỏ túi được những kiến thức thú vị để chia sẻ cùng gia đình trong đêm Giáng sinh sắp tới. Nếu bạn thấy bài viết này hữu ích, đừng ngần ngại chia sẻ nó cho bạn bè nhé.

Thông tin liên hệ: