Mỗi dịp Tết đến xuân về, khoảnh khắc thiêng liêng và được mong chờ nhất chính là giao thừa. Dù đi đâu, làm gì, ai cũng muốn kịp trở về nhà trước giờ phút này để quây quần bên gia đình. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ tường tận nguồn gốc, ý nghĩa tâm linh cũng như những nghi thức chuẩn chỉnh cần thực hiện trong đêm này. Bài viết dưới đây của Quà tặng ASAMA sẽ là cẩm nang toàn diện nhất giúp bạn hiểu về giao thừa.
Giao thừa là gì? Khái niệm và cách tính thời gian
Định nghĩa về thời khắc giao thừa
Theo cách hiểu đơn giản và tự nhiên nhất, giao thừa là thời điểm chuyển giao giữa năm cũ và năm mới. Đây là lúc kết thúc chu kỳ vận hành của đất trời để bước sang chu kỳ mới.
- Về mặt từ nguyên, “Giao” có nghĩa là trao lại, đưa cho; “Thừa” có nghĩa là tiếp nhận, thừa hưởng. Hiểu nôm na, giao thừa là lúc năm cũ trao lại nhiệm vụ cai quản nhân gian cho năm mới.
- Trong văn hóa phương Đông nói chung và Việt Nam nói riêng, đây là thời khắc cực kỳ quan trọng, đánh dấu sự sinh sôi, nảy nở và trút bỏ những điều xui xẻo của năm cũ.
Thời gian diễn ra giao thừa
Thời điểm giao thừa được tính vào giờ Chính Tý, tức là 0 giờ 0 phút 0 giây của ngày mùng 1 tháng Giêng Âm lịch.
- Tuy nhiên, khái niệm “đêm giao thừa” (hay còn gọi là đêm Trừ tịch) thường được tính bắt đầu từ khoảng 11 giờ đêm ngày 30 (hoặc ngày 29 nếu tháng thiếu) của năm cũ kéo dài đến 1 giờ sáng ngày mùng 1 năm mới.
- Khác với Tết Dương lịch (chuyển giao theo lịch mặt trời), giao thừa theo Tết Nguyên đán dựa trên lịch mặt trăng, mang đậm màu sắc văn hóa nông nghiệp lúa nước và tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên.
Nguồn gốc của lễ cúng giao thừa
Tại sao chúng ta lại cúng vào lúc nửa đêm? Câu chuyện này bắt nguồn từ truyền thuyết dân gian rất thú vị về các vị Hành khiển.
Người xưa tin rằng, mỗi năm sẽ có một vị quan Hành khiển (vị thần) được Ông Trời phái xuống để cai quản hạ giới. Có tất cả 12 vị quan Hành khiển luân phiên nhau, mỗi vị phụ trách một năm theo chu kỳ 12 con giáp (Tý, Sửu, Dần, Mão…).
- Thời khắc giao thừa chính là lúc các quan Hành khiển bàn giao công việc. Quan cũ sẽ về trời báo cáo tình hình nhân gian trong năm qua (tốt, xấu, thiện, ác), và quan mới sẽ xuống tiếp nhận chức vụ.
- Vì thời gian bàn giao diễn ra rất nhanh, các quan không kịp vào nhà, nên người dân thường bày mâm cúng ở ngoài trời để “tiễn quan cũ, đón quan mới”.
- Mâm cúng giao thừa thể hiện lòng thành kính, mong quan cũ báo cáo những điều tốt đẹp và cầu mong quan mới sẽ độ trì cho gia đình một năm mưa thuận gió hòa, tai qua nạn khỏi.
Ý nghĩa thiêng liêng của đêm giao thừa
Giao thừa không chỉ đơn thuần là sự thay đổi về mặt thời gian, mà còn chứa đựng những tầng ý nghĩa và tâm linh.
Ý nghĩa về sự “Trừ tịch”
- Đêm giao thừa còn được gọi là đêm Trừ tịch. “Trừ” nghĩa là thay đổi, hoán đổi; “Tịch” là đêm. “Trừ tịch” mang ý nghĩa là đêm của sự thay đổi, là thời điểm để trừ bỏ những điều xấu, những muộn phiền, xui xẻo của năm cũ.
- Khi tiếng pháo hoa vang lên hoặc tiếng chuông chùa điểm 12 tiếng, con người ta thường cảm thấy nhẹ nhõm, như trút bỏ được gánh nặng để sẵn sàng đón nhận những luồng sinh khí mới.
Ý nghĩa đoàn viên gia đình
- Không có thời khắc nào trong năm mà sự đoàn tụ lại có ý nghĩa lớn lao như đêm giao thừa. Đây là lúc con cháu quây quần bên ông bà, cha mẹ.
- Mọi người cùng nhau chuẩn bị mâm cúng, cùng nhau canh nồi bánh chưng hoặc ngồi xem Táo Quân.
- Sự hiện diện đầy đủ của các thành viên trong gia đình vào giờ phút này tạo nên sự ấm áp, gắn kết tình thân, nhắc nhở mỗi người về cội nguồn và giá trị của mái ấm.
Ý nghĩa tâm linh và phong thủy
- Về mặt phong thủy, giao thừa là lúc khí trường của đất trời có sự biến động mạnh mẽ nhất. Đây là lúc âm dương giao hòa, vạn vật bừng tỉnh.
- Người ta tin rằng, nếu đón giao thừa với tâm thế vui vẻ, trang nghiêm và thực hiện đúng các nghi lễ, gia chủ sẽ thu hút được nhiều tài lộc và vượng khí cho cả năm.
Nghi thức cúng giao thừa chuẩn nhất
Lễ cúng giao thừa là nghi thức quan trọng nhất. Theo phong tục cổ truyền, lễ cúng này phải được thực hiện ở hai nơi: Ngoài trời và trong nhà.
Lễ cúng giao thừa ngoài trời
Như đã đề cập ở phần nguồn gốc, lễ cúng ngoài trời là để tiễn quan Hành khiển cũ và đón quan Hành khiển mới.
- Vị trí: Đặt mâm cúng ở giữa sân nhà. Nếu nhà không có sân (như nhà phố, chung cư), có thể đặt ở ban công hoặc trước cửa chính. Lưu ý hướng đặt mâm lễ nên hướng ra phía Bắc (hướng của Thượng Đế) hoặc hướng Đông (hướng của Thiên Tử).
- Thời gian: Tốt nhất là đúng vào giờ Tý (từ 23h đêm 30 đến 1h sáng mùng 1). Tuy nhiên, thời điểm chuẩn nhất để bắt đầu thắp hương là đúng 0h00 phút.
- Mâm lễ vật bao gồm:
- Ngũ quả (5 loại quả tượng trưng cho ngũ phúc).
- Hương (nhang), hoa tươi, đèn nến.
- Trầu cau, rượu, trà, nước.
- Quần áo, mũ nón giấy cho quan thần linh (tùy năm mà màu sắc, hình dáng sẽ khác nhau).
- Lễ mặn: Thường là gà trống luộc (ngậm hoa hồng), xôi gấc (màu đỏ may mắn) hoặc bánh chưng. Với các gia đình Phật tử, có thể cúng cỗ chay.
Lưu ý: Khi cúng ngoài trời, gia chủ cần ăn mặc chỉnh tề, thái độ trang nghiêm. Bài văn khấn cần đọc to, rõ ràng.
Lễ cúng giao thừa trong nhà
Sau khi cúng ngoài trời xong, gia chủ mới tiến hành cúng trong nhà. Lễ này là để cáo yết với Thổ Công, Gia Tiên rằng năm mới đã đến.
- Vị trí: Tại bàn thờ gia tiên trong nhà.
- Ý nghĩa: Mời ông bà tổ tiên về ăn Tết cùng con cháu, cầu xin tổ tiên phù hộ độ trì cho gia đình êm ấm.
- Mâm lễ vật:
- Mâm ngũ quả, bánh kẹo, mứt Tết.
- Mâm cỗ mặn (hoặc chay): Tùy theo vùng miền mà mâm cỗ sẽ khác nhau. Miền Bắc thường có bánh chưng, giò lụa, canh măng; miền Nam có bánh tét, thịt kho hột vịt, canh khổ qua; miền Trung lại có nem chua, tré…
- Hương, hoa, đèn, nến.
Nghi thức cúng trong nhà thường ấm cúng hơn. Sau khi hương tàn, cả gia đình sẽ cùng nhau thụ lộc, chúc tụng nhau những lời tốt đẹp đầu năm.
Những phong tục đẹp trong đêm giao thừa
Ngoài lễ cúng, người Việt còn có rất nhiều phong tục đẹp diễn ra ngay trong đêm giao thừa để “lấy hên”.
Tục xông đất (Đạp đất)
Đây là phong tục cực kỳ quan trọng. Người đầu tiên bước vào cửa nhà bạn sau thời khắc giao thừa được gọi là người xông đất.
- Người xưa quan niệm rằng, vía của người xông đất sẽ ảnh hưởng đến vận mệnh của gia chủ trong cả năm.
- Vì thế, các gia đình thường chọn trước một người có tính tình xởi lởi, vui vẻ, thành đạt và quan trọng là hợp tuổi với gia chủ để nhờ đến xông đất.
- Người đến xông đất thường chỉ ghé qua khoảng 5-10 phút, mang theo một chút quà nhỏ hoặc bao lì xì để chúc mừng gia chủ, cầu mong mọi sự tốt lành.
Bạn đọc thêm tại bài viết này nhé: Xông Đất là gì? Bí kíp chọn người hợp tuổi để cả năm đại cát
Hái lộc đầu xuân
- Sau khi cúng giao thừa xong, nhiều người có thói quen đi lễ chùa để cầu bình an. Khi ra về, họ thường hái một cành cây nhỏ (gọi là cành lộc) mang về nhà cắm lên bàn thờ.
- Cành lộc tượng trưng cho việc mang tài lộc, sinh khí của trời đất, thần phật về nhà. Tuy nhiên, ngày nay để bảo vệ môi trường và cảnh quan, tục lệ này đã được thay đổi.
- Thay vì bẻ cành cây, người dân thường mua những cành lộc vàng, cành mía hoặc nhận lộc là những bao lì xì, câu đối tại chùa.
Tham khảo thêm tại bài viết: Hái lộc đầu năm là gì? Hướng dẫn hái lộc rước may mắn cả năm
Hương lộc
Nếu không hái cành cây, người đi lễ chùa có thể xin “hương lộc”. Đó là việc thắp một nén hương lớn tại chùa, sau đó mang nén hương đang cháy đó về cắm vào bát hương của gia đình (hoặc châm lửa từ hương đó sang hương nhà mình). Ngọn lửa tượng trưng cho sự thịnh vượng và kết nối tâm linh.
Lì xì (Mừng tuổi)
- Ngay sau thời khắc giao thừa, con cháu sẽ tề tựu chúc thọ ông bà, cha mẹ. Ông bà, cha mẹ sẽ rút bao lì xì đỏ để mừng tuổi lại cho con cháu.
- Tiền trong bao lì xì không quan trọng ít hay nhiều, mà nó mang ý nghĩa là tiền may mắn, giúp xua đuổi tà ma và mang lại niềm vui cho người nhận.
Mời bạn đọc thêm tại bài viết: Lì xì là gì? Nguồn gốc, ý nghĩa và những đại kỵ khi lì xì ngày Tết
Mua muối đầu năm
“Đầu năm mua muối, cuối năm mua vôi”. Ngay sau giao thừa, bạn sẽ thấy rất nhiều người bán muối dạo trên đường. Mua một gói muối nhỏ đêm giao thừa mang ý nghĩa cầu mong sự đậm đà trong tình cảm gia đình, sự mặn mà trong các mối quan hệ làm ăn. Muối cũng có tác dụng trừ tà khí rất tốt theo quan niệm dân gian.
Sự khác biệt trong lễ cúng giao thừa giữa các vùng miền
Dù cùng chung một tín ngưỡng, nhưng do đặc thù văn hóa và địa lý, mâm cúng giao thừa ở 3 miền Bắc – Trung – Nam cũng có những nét riêng biệt thú vị.
Miền Bắc
- Người miền Bắc rất trọng nghi lễ và sự tinh tế. Mâm cỗ giao thừa miền Bắc thường được chuẩn bị rất công phu theo nguyên tắc “4 bát 4 đĩa” (với cỗ nhỏ) hoặc “6 bát 6 đĩa”, “8 bát 8 đĩa” (với cỗ lớn).
- Các món ăn đặc trưng không thể thiếu là: Bánh chưng, gà luộc, giò lụa, nem rán, canh măng miến, hành muối. Đặc biệt, gà cúng giao thừa phải là gà trống tơ, mào đỏ tươi, dáng đẹp.
Miền Trung
- Mâm cúng của người miền Trung phản ánh sự chắt chiu, tỉ mỉ. Các món ăn thường gặp là: Bánh chưng hoặc bánh tét, dưa món, giò bò, thịt heo ngâm nước mắm.
- Người miền Trung cũng rất coi trọng các loại bánh ngọt tráng miệng như bánh in, bánh đậu xanh, bánh thuẫn đặt lên bàn thờ.
Miền Nam
- Với tính cách phóng khoáng và khí hậu nóng ấm, mâm cúng giao thừa miền Nam có phần đơn giản hơn nhưng vẫn đầy đủ ý nghĩa.
- Mâm ngũ quả miền Nam thường tuân theo quy tắc “Cầu – Dừa – Đủ – Xoài” (Cầu vừa đủ xài).
- Mâm cỗ mặn không thể thiếu bánh tét, thịt kho hột vịt (thịt kho tàu), canh khổ qua (với mong muốn cái khổ của năm cũ sẽ qua đi).
Những điều kiêng kỵ tuyệt đối trong đêm giao thừa
Để có một năm mới suôn sẻ, ông bà ta thường dặn dò con cháu tránh làm những việc sau đây trong thời khắc giao thừa:
- Kiêng làm vỡ đồ đạc: Tiếng đổ vỡ trong đêm giao thừa bị coi là điềm báo của sự chia ly, đứt gãy và xui xẻo. Vì vậy, hãy cẩn thận hết sức với bát đĩa, gương, ly tách.
- Kiêng cãi vã, to tiếng: Dù có chuyện gì xảy ra, trong giờ phút này mọi người nên nhường nhịn nhau, giữ hòa khí. Tiếng khóc lóc hay cãi vã sẽ báo hiệu một năm gia đạo bất hòa.
- Kiêng đổ rác, quét nhà: Mặc dù việc này thường kiêng vào sáng mùng 1, nhưng ngay sau giao thừa cũng không nên quét nhà hắt ra cửa, vì người ta tin rằng sẽ quét hết tài lộc ra ngoài.
- Kiêng nói lời xui xẻo: Tránh nói những từ như “chết”, “mất”, “tiêu rồi”, “hỏng”… Thay vào đó hãy nói những lời châu ngọc, may mắn.
- Kiêng soi gương vào nửa đêm: Theo quan niệm tâm linh, nửa đêm là giờ âm khí nặng, việc soi gương có thể khiến bạn nhìn thấy những điều không nên thấy, gây bất an cho tinh thần.
Lời kết
ASAMA hy vọng bài viết này đã giúp bạn hiểu rõ giao thừa là gì cũng như những phong tục, nghi lễ cần thiết. Hãy nhớ nón bảo hiểm của ASAMA Helmet khi ra đường các ngày Tết để bảo vệ bản thân và những người thân yêu.Chúc bạn và gia đình có một đêm giao thừa ấm áp, thiêng liêng và một năm mới An Khang – Thịnh Vượng – Vạn Sự Như Ý!
Thông tin liên hệ:
- CÔNG TY TNHH SẢN XUẤT THƯƠNG MẠI ASAMA VN
- Đ/c: 4/11A, Ấp 4, Xã Xuân Thới Sơn, TP. Hồ Chí Minh
- Hotline: 0345.848.386 | Email: info@asamahelmet.vn
